چرا یادگیری با خواب بهتر می‌شود؟ نقش مهم خواب در تثبیت حافظه
ال‌نینوی بسیار قوی در اقیانوس آرام؛ پاییز ۱۴۰۵ ایران پربارش می‌شود؟
به گزارش همیارمردم؛
پاییز ۱۴۰۵ در شرایطی آغاز شده است که اقیانوس آرام استوایی با یکی از قوی‌ترین سیگنال‌های
ال‌نینو
در دهه‌های اخیر مواجه است؛ شرایطی که پرسش‌هایی درباره چشم‌انداز بارش ایران در پاییز و زمستان پیش رو ایجاد کرده است.
بر اساس آخرین ارزیابی مرکز پیش‌بینی اقلیم آمریکا (NOAA) در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶، ال‌نینو در حال تقویت است و احتمال وقوع یک رویداد
«بسیار قوی»
در پاییز و زمستان نیمکره شمالی بیش از ۹۰ درصد برآورد شده است.
همچنین احتمال اینکه رویداد اکتبر تا دسامبر ۲۰۲۶ از نظر شدت در رده رویدادهای تاریخی قرار گیرد، ۷۵ درصد اعلام شده است.
ال‌نینو در پاییز ۱۴۰۵ چه وضعیتی دارد؟
ارزیابی مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های اقلیمی و جامعه (IRI) در ۲۱ سپتامبر نیز نشان می‌دهد که تمامی ۲۲ مدل مورد استفاده این مرکز، ادامه و تقویت ال‌نینو را در پاییز و زمستان پیش‌بینی می‌کنند.
بر اساس این ارزیابی، احتمال تداوم شرایط ال‌نینو تا اوایل سال ۲۰۲۷ بسیار بالا ارزیابی شده است.
دکتر حسین فرجامی، عضو هیئت علمی و رئیس پژوهشکده علوم جوی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، درباره اهمیت این پدیده می‌گوید ال‌نینو تنها یک پدیده مربوط به اقیانوس آرام نیست و تغییر دمای سطح آب و الگوی بارش و همرفت در این منطقه می‌تواند گردش جو را در مناطق دوردست نیز تحت تأثیر قرار دهد.
ال‌نینو چیست و چرا برای ایران اهمیت دارد؟
ال‌نینو یکی از فازهای نوسان بزرگ‌مقیاس اقیانوسی ـ جوی موسوم به
نوسان جنوبی ـ ال‌نینو یا ENSO
است.
در این پدیده، آب‌های سطحی بخش مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی گرم‌تر از شرایط معمول می‌شوند و این تغییر می‌تواند الگوهای گردش جو را در مناطق مختلف جهان تحت تأثیر قرار دهد.
یکی از مناطق اصلی برای پایش ال‌نینو، محدوده مرکزی و شرقی اقیانوس آرام استوایی موسوم به
نینو ۳.۴
است که دمای سطح آب در آن یکی از شاخص‌های اصلی ارزیابی وضعیت ENSO محسوب می‌شود.
بر اساس گزارش NOAA، ناهنجاری دمای سطح آب در این منطقه در ماه اوت حدود
۱.۸ درجه سلسیوس بالاتر از میانگین
رسیده و در بخش شرقی اقیانوس آرام، این ناهنجاری از ۳ درجه سلسیوس نیز فراتر رفته است.
آیا ال‌نینوی قوی به معنای بارش بیشتر در ایران است؟
قوی بودن ال‌نینو به‌تنهایی نمی‌تواند میزان بارش ایران را تعیین کند.
ایران فاصله زیادی از محل شکل‌گیری ال‌نینو دارد و اثر این پدیده مستقیماً از اقیانوس آرام به کشور منتقل نمی‌شود؛ بلکه از طریق تغییر الگوهای گردش جو، موقعیت جت‌های غربی، مسیر سامانه‌های کم‌فشار و نحوه انتقال رطوبت می‌تواند خود را نشان دهد.
بنابراین نمی‌توان تنها بر اساس شدت ال‌نینو درباره میزان بارش یک استان یا حتی کل ایران با قطعیت اظهار نظر کرد.
اقیانوس هند؛ سیگنال مهم دیگری برای پاییز ۱۴۰۵
در کنار ال‌نینو، وضعیت
اقیانوس هند
نیز در چشم‌انداز اقلیمی ماه‌های آینده اهمیت دارد.
سازمان جهانی هواشناسی در چشم‌انداز سپتامبر تا نوامبر ۲۰۲۶، شکل‌گیری فاز مثبت
نوسان دوقطبی اقیانوس هند یا IOD
را پیش‌بینی کرده و مقدار میانگین فصلی این شاخص را حدود ۰.۹ درجه سلسیوس برآورد کرده است.
IOD چیست؟
IOD به تفاوت الگوی دمای سطح آب در بخش‌های غربی و شرقی اقیانوس هند مربوط می‌شود و تغییرات آن می‌تواند بر همرفت، فشار و گردش جو در مناطق پیرامون اقیانوس هند اثر بگذارد.
دکتر فرجامی با اشاره به هم‌زمانی شرایط اقیانوس آرام و اقیانوس هند تأکید می‌کند که در پاییز امسال تنها شدت ال‌نینو اهمیت ندارد و ترکیب سیگنال‌های اقیانوسی نیز می‌تواند بر الگوهای انتقال رطوبت و مسیر سامانه‌های بارشی در منطقه اثرگذار باشد.
البته بر اساس داده‌های IRI، وضعیت IOD در مردادماه در محدوده خنثی قرار داشته و مدل‌ها شکل‌گیری فاز مثبت آن را از شهریور و تداوم آن را تا آذرماه پیش‌بینی کرده‌اند؛ بنابراین این بخش از چشم‌انداز نیز باید با ورود داده‌های جدید به‌روزرسانی شود.
چرا نمی‌توان از روی ال‌نینو به‌تنهایی درباره بارش ایران قضاوت کرد؟
مسیر تأثیرگذاری پدیده‌های اقیانوسی بر بارش ایران یک زنجیره چندمرحله‌ای است:
تغییر دمای سطح اقیانوس ← تغییر همرفت ← تغییر الگوهای فشار و موج‌های سیاره‌ای ← تغییر جت‌های غربی ← تغییر مسیر سامانه‌های بارشی ← تغییر انتقال رطوبت ← تغییر بارش ایران
به گفته فرجامی، شدت یک شاخص اقلیمی الزاماً به همان نسبت به شدت اثر آن در یک منطقه خاص تبدیل نمی‌شود. موقعیت جغرافیایی، فصل، سایر الگوهای اقلیمی و وضعیت گردش منطقه‌ای جو نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
غرب و زاگرس؛ مناطق مهم در چشم‌انداز بارش پاییز
بر اساس تحلیل ارائه‌شده، در شرایط فعلی سیگنال بارشی برای پاییز در بخش‌هایی از
غرب و جنوب‌غرب ایران و دامنه‌های زاگرس
نسبت به زمستان روشن‌تر به نظر می‌رسد.
با این حال، این موضوع به معنای پیش‌بینی قطعی بارش بیشتر در تمام این مناطق نیست و باید با ورود داده‌های جدید و به‌روزرسانی مدل‌های پیش‌بینی دنبال شود.
غرب و جنوب‌غرب ایران و دامنه‌های زاگرس به دلیل قرار گرفتن در مسیر بخشی از سامانه‌های بارشی غربی و مدیترانه‌ای اهمیت ویژه‌ای دارند؛ اما حتی در این مناطق نیز باید میان
افزایش احتمال بارش
و
وقوع قطعی بارندگی
تفاوت قائل شد.
چرا بارش‌های پاییز ممکن است یکنواخت نباشند؟
یکی از عواملی که می‌تواند در مقیاس چند هفته‌ای بر وضعیت بارش اثر بگذارد،
نوسان مادن ـ جولیان یا MJO
است.
این پدیده یک نوسان جوی ـ اقیانوسی در مناطق گرمسیری است که در مقیاس چند هفته تا حدود دو ماه حرکت می‌کند و می‌تواند از طریق تغییر در گردش جو، بر مناطق دوردست نیز اثر بگذارد.
اهمیت MJO در این است که حتی اگر زمینه کلی فصل برای بارش مساعد باشد، بارندگی الزاماً به‌صورت یکنواخت در طول فصل توزیع نمی‌شود.
ممکن است بخش قابل‌توجهی از بارندگی در چند موج فعال بارشی متمرکز شود و بین این دوره‌ها نیز بازه‌های نسبتاً خشک وجود داشته باشد.
بارش بیشتر لزوماً به معنای آب بیشتر نیست
یکی از نکات مهم در بررسی چشم‌انداز بارش پاییز ۱۴۰۵، تفاوت میان
میزان بارش
و
منابع آب قابل استفاده
است.
حتی اگر مجموع بارندگی یک منطقه افزایش پیدا کند، نحوه توزیع زمانی و شدت بارش می‌تواند بر میزان رواناب، تغذیه منابع آب زیرزمینی و ذخیره آب در حوضه‌ها تأثیر بگذارد.
برای منابع آب تنها میزان بارش اهمیت ندارد؛ بلکه توزیع زمانی بارندگی، شدت رخدادها، وضعیت رطوبت خاک، دما، پوشش برف و ظرفیت حوضه نیز مؤثر هستند.
بنابراین یک پاییز پربارش لزوماً به معنای افزایش متناسب ذخایر آب نیست.
بارش شدید می‌تواند خطر سیلاب را افزایش دهد
اگر بخش قابل‌توجهی از بارندگی در مدت کوتاه و با شدت زیاد رخ دهد، امکان افزایش رواناب سطحی و خطر سیلاب وجود دارد.
به همین دلیل استفاده از پیش‌بینی‌های فصلی در کنار پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و سامانه‌های هشدار سریع برای مدیریت منابع آب و مخاطرات طبیعی اهمیت دارد.
چشم‌انداز پاییز روشن‌تر از زمستان است
برآیند داده‌های فعلی نشان می‌دهد که برای
پاییز ۱۴۰۵
سیگنال‌های اقلیمی نسبتاً قوی‌تری در دسترس است.
در مقابل، هرچه افق پیش‌بینی دورتر می‌شود، میزان عدم‌قطعیت نیز افزایش می‌یابد. بر اساس ارزیابی‌های فعلی، ال‌نینو احتمالاً تا زمستان ادامه خواهد داشت؛ اما این موضوع به‌تنهایی به معنای پیش‌بینی مشخص درباره بارش ایران در زمستان نیست.
در شرایط فعلی می‌توان گفت سیگنال بارشی پاییز برای بخش‌هایی از ایران روشن‌تر از چشم‌انداز زمستان است؛ اما درباره زمستان باید با احتیاط بیشتری صحبت کرد و منتظر به‌روزرسانی پیش‌بینی‌ها و مشاهده رفتار واقعی سامانه‌های جوی در ماه‌های آینده بود.
آیا پاییز ۱۴۰۵ ایران پربارش خواهد بود؟
آنچه از شرایط کنونی می‌توان دریافت، یک
چشم‌انداز احتمالاتی
است، نه پیش‌بینی قطعی میزان بارش ایران.
ال‌نینوی بسیار قوی در اقیانوس آرام و احتمال شکل‌گیری IOD مثبت در اقیانوس هند، شرایط اقلیمی متفاوتی ایجاد کرده‌اند؛ اما نتیجه نهایی بر فراز ایران به برهم‌کنش این عوامل با گردش منطقه‌ای جو، جت‌های غربی، سامانه‌های مدیترانه‌ای، منابع رطوبت و شرایط سطح زمین بستگی خواهد داشت.
بر این اساس، نمی‌توان صرفاً با استناد به قدرت ال‌نینو اعلام کرد که تمام مناطق ایران در پاییز ۱۴۰۵ پربارش خواهند بود.
جمع‌بندی چشم‌انداز آب‌وهوای پاییز ۱۴۰۵ ایران
پیام اصلی کارشناسان این است که نباید از یک شاخص اقلیمی، نتیجه‌ای قطعی درباره بارش ایران استخراج کرد.
در شرایط فعلی، برای پاییز ۱۴۰۵ سیگنال‌های قابل‌توجهی از سوی ال‌نینو و وضعیت اقیانوس هند وجود دارد و بخش‌هایی از غرب، جنوب‌غرب و دامنه‌های زاگرس از نظر چشم‌انداز بارشی اهمیت بیشتری دارند؛ اما میزان و زمان وقوع بارش همچنان به رفتار مجموعه‌ای از عوامل جوی و اقیانوسی وابسته است.
بنابراین برای ارزیابی دقیق‌تر وضعیت بارش، منابع آب و احتمال رخدادهای حدی، باید پیش‌بینی‌های فصلی در کنار پیش‌بینی‌های کوتاه‌مدت و داده‌های جدید به‌طور مستمر بررسی و به‌روزرسانی شوند.
پاییز ۱۴۰۵ از نظر شرایط اقلیمی فصل قابل‌توجهی است، اما پاسخ قطعی به این پرسش که «آیا ایران پربارش خواهد بود؟» تنها با بررسی هم‌زمان اقیانوس و جو و به‌روزرسانی مداوم مدل‌های پیش‌بینی امکان‌پذیر است.
دیدگاهتان را بنویسید